Euskal Herriko altxor arkitektoniko eta espiritual berezienetako bat da
MARKINA-XEMEIN | Markina-Xemeingo Arretxinaga auzora hurbiltzen denak ezin du harridura ezkutatu. Bertan dagoen San Mikel baselizak kanpotik itxura xumea badu ere, barrualdean mundu osoan parekorik gutxi duen altxorra gordetzen du: erdigunean, eraikinaren euskarri gisa, hiru harri bloke erraldoi daude, elkarren aurka bermatuta, eta horien azpian San Mikel krypta edo alttarea babesten da.
Baina, zein da historia harrigarri honen jatorria?
Mende askotan zehar, Arretxinagako harrien jatorria eztabaida handien iturri izan da. Tokiko tradizioak eta hainbat ikerlarik militante megalitiko gisa ikusi izan dituzte harri hauek, hau da, Historiaurreko gizakiak jasotako trikuharri (dolmen) edo egitura erraldoi bat balitz bezala.
Hala ere, azterketa geologiko garaikideek erakutsi dute egitura hau paisaia karstikoaren eta erosioaren ondorio naturala dela. Duela milioika urte, urak eta atmosferako eragileek landutako lubaki natural baten ondorioz, kareharrizko hiru bloke handi hauek elkarren kontra erori ziren, gaur egungoko egitura berezia osatuz.
Naturak sortutako egitura fantastiko honek, ordea, antzinako biztanleen arreta berehala erakarri zuen, indar sakratua zuela sinetsita.
Paganismotik kristautasunera
Kristautasuna Euskal Herrira iritsi zenean, antzinako leku sakratu eta deigarriak (mendiak, kobazuloak eta harri bereziak) kristautzeko ohitura zabaldu zen. Arretxinagan ere prozesu bera gertatu zen: harri misteriotsuen azpiko eremua eliza kristau bihurtu zen, eta lekuaren babesle gisa San Mikel Goiangerua izendatu zuten. San Mikel, tradizio kristauan, leku garai eta harretsuen babesle gisa irudikatu ohi da.
Ikerketen arabera, lehenengo kapera edo baseliza Erdi Aroan eraiki zen harri hauen inguruan. Gaur egun ikus daitekeen eraikina, ordea, 1734. urtean amaitu zen, Jose Hidalgo arkitektoaren diseinuari jarraituz. Arkitektoak modu jakintsuan eraiki zuen baseliza: hiru harriak barrualdean integratu zituen, alttare Nagusia egitura megalitikoaren azpian kokatuz.
Pasabide estua
Arretxinagako San Mikelek badu herri-fedearekin loturiko ohitura ezagun bat. Harri erraldoien artean pasabide oso estu bat dago, eta antzinatik esan ohi da bertatik igarotzeko gai dena urte osoan zehar gerriko minik gabe geratuko dela edo ezkongai direnei ezkontzeko zortea ekarriko diela.
Irailaren 29an, San Mikel egunean, Markina-Xemeingo herria eta inguruko bisitariak Arretxinagan biltzen dira jaia ospatzeko. Egun honetan, euskal folkloreko ohiko elementuekin batera (meza, bertsolariak eta dantzariak), antzinako Mahai-dantza tradizionala eskaintzen da.
Gaur egungo ondarea
Gaur egun, Arretxinagako San Mikel baseliza Euskal Herriko Kultur Ondare izendatuta dago. Naturaren indarra, antzinako misterioak eta arkitektura erlijiosoa hain modu berezian uztartzen dituen leku hau Markina-Xemeingo eta Bizkaiko ikur nagusienetako bat da berariaz.
Harri artean sartzea denboran atzera egitea da; lehengo gizon-emakumeek naturari zioten errespetuarekin eta historiaren misterioarekin berriro konektatzeko aukera paregabea.
